Nieuwsbrief Dr. fil. Paul T.C. Kempeneers

Paul Kempeneers is doctor in de Germaanse filologie.
Op de webstek www.kempeneers.org vindt u zijn publicaties, geschiedkundige kaarten, en verscheidene artikels.

Sprokkel 231: Varitius in Vertrijk. 23 november 2006.

In het komende Woordenboek van Gemeentenamen trachten een aantal filologen de juiste betekenis van onze gemeentenamen te achterhalen. Dit is niet altijd eenvoudig. Soms kunnen we met zekerheid zeggen: klankwettig kan een bepaalde uitleg niet. Een plezante vindt op het internet een onbestaand Latijns woord uit, dat verwijst naar een draaikolk in de Velp.

Om Vertrijk te verklaren moeten we vertrekken van de oudste vormen. In veel oude woordenboeken krioelt het van de verkeerde vormen! In de mate van het mogelijke gaan we terug naar de bron zelf, wat prof. Gysseling gedaan heeft voor alle attestaties voor het jaar 1226. Van Vertrijk bestaan 2 varianten: vormen met één r en vormen met een r in de eerste én in de tweede lettergreep. Ik citeer betrouwbare attestaties: 1160 Vertrike, 1211 Verteke, 1299 Verteke, vertheke, 1359 veertrycke.

In 1942 heeft Dewolfs Vertrijk onbevredigend verklaard uit Vertacum, met als grondwoord verto "waarde". Vertrijk zou dus betekenen "rijke grond" (aldus Carnoy in 1948), te vergelijken met Nederlands waard, Engels worth, Duits wert.

In de oudste vormen staat meestal geen r in de tweede lettergreep. De oudste vorm van Vétroz in Zwitserland, in 1001 Vertriaco, komt perfect overeen met Vertrijk bij Leuven. Vétroz wordt o.a. verklaard vanuit de Keltische persoonsnaam Vertros (Lexikon der schweizerischen Gemeindenamen). Aldus kan men Vertrijk reconstrueren als *Vertriaco "nederzetting van Vertros", maar hiermee zijn de vormen zonder r in de tweede lettergreep niet verklaard.

In de regel staat bij -iaco een Romeinse persoonsnaam, bv. Varitius, die we vinden in de Franse gemeente Varetz, verklaard als "domein van Varitius". De gereconstrueerde naam *Varitiaco kon door umlaut en afslijting evolueren tot Verteke, met later ingevoegde tweede r. Besluit: Vertrijk betekent "nederzetting toebehorend aan Varitius".

Tiense sprokkels verschijnen in De Publipers, elke twee weken.

Verschenen in het Nieuwsblad. 18 november 2006.

Dr. Paul Kempeneers is met zijn Vissenakens Glorie aan zijn laatste boek toe over de geschiedenis van alle Tiense dorpen.

In 252 bladzijden beschrijft hij alle mogelijke aspecten vanaf hun begin van het dubbeldorp Sint-Pieter en Sint-Maarten. De oorsprong van de namen van de waterlopen, gras- en akkerlanden, gebouwen, wegen en voetpaden en een beschrijving van wat er ooit was en niet meer bestaat, komen aan bod in het toponymisch werk. In een genealogisch hoofdstuk ontcijfert Kempeneers de namen van inwoners in 1709.

Het boek bevat veel foto's en kaarten. Het kost zeventien euro en is verkrijgbaar bij de auteur of in de Stadsinfo (Grote Markt Tienen).
(be).

Kempeneers: 016-81.37.28, www.kempeneers.org.


Bron: Het Nieuwsblad. 18 nov. 2006. Vissenakens Glorie.

Verschenen in de Publipers. 16 november 2006.

Publipers 16-11-2006 - Paul Kempeneers

Een wandelend geschiedenis-
boek. Zo zou je Paul Kempeneers kunnen noemen.

Paul, gewezen zeeman, leraar aan de Provinciale Normaalschool in Tienen, bibliothecaris en eredirecteur van De Nobel, het volwassenenonderwijs van de provincie, doctor in de Germaanse filologie, is een van de oudste medewerkers van Publipers. Tweewekelijks levert hij een Tiense sprokkel aan ons blad en dat doet hij al van in de zestiger jaren van de vorige eeuw. Paul duikt daarvoor in de archieven, op zoek naar de betekenis van namen. In zijn sprokkels vernemen wij veel wetenswaardigheden over gebouwen, monumenten, rivieren, eigenaars... Maar het leuke is dat Paul zich niet beperkt tot een loutere opsomming van gegevens. Hij kan als geen ander verbanden leggen en zo vernemen wij vaak "la petite histoire", de kleine dingen uit het leven van grote en kleine mensen.

Hoeveel sprokkels Paul bijeen geschreven heeft, kan hij zelf met moeite bijhouden. Het grootste deel van zijn schrijfsels kan je terugvinden op zijn website www.kempeneers.org. Veel van die sprokkels liggen aan de basis van zijn alom geprezen wetenschappelijke publicaties, waarvan "Thuis in Thienen" ongetwijfeld het belangrijkste is.

Bij het dertigjarige bestaan van Publipers, gaf hij het nu alleen nog antiquarisch te vinden boekje "Aren lezen aan de Gete" uit, waarin hij met zijn stadsgenoten mee wandelde door het Tiense verleden. Paul Kempeneers publiceerde een pak toponymische uitgaven, grotendeels over Oost-Brabant. Daarnaast verschenen ook taaltips en een paar literaire werken. Van hem wordt binnenkort een nieuw boek verwacht "Oud schrift lezen". Een boek van onschatbare waarde voor eenieder die zich bezighoudt met stamboomonderzoek. (RP)

Bron: Publipers 60 jaar. De Streekkrant van Tienen. W46 - van 16 tot 22 november '06.

Verschenen in Horizon.taal. 01 November 2006.

Tweemaandelijks tijdschrift Horizon.taal In de loop van 1997 werd in Tienen de "Westelijke Ring" voltooid en in het aangrenzende industriepark kwamen er drie wegen bij, waaronder de Esperantolaan. Die verbindingsweg, met een totale lengte van zowat 1 km, loopt van de Grijpenlaan naar de Mene en zo verder naar de Biezenstraat. Langs de Mene bevonden zich eertijds vette weiden, die de toenmalige bewoners "De Boterpot" noemden.

Doctor Paul Kempeneers, eminent taalonderzoeker, plaatsnaamkundige, publicist en bovendien esperantospreker en o.a. auteur van het leerboek "Esperanto voor moderne mensen" is ook lid van de Provinciale Commissie voor Plaatsnaamgeving. In die hoedanigheid stelde hij aanvankelijk voor om de naam "Boterpotweg" in eer te herstellen.

De Tiense gemeenteraad raakte het op 21 mei 1996 eens over deze benaming. Maar, kandidaat-kopers van percelen gelegen aan die weg, reageerden terughoudend omdat die benaming geen internationale weerklank heeft. De kopers vreesden, dat het hun bedrijf in een slechte daglicht zou stellen als op hun facturen een agrarische naam zou prijken. Daarom stelde Paul Kempeneers aan het College van Burgemeester en Schepenen voor om de nieuwe weg te herdopen in Esperantolaan. Op 19 februari 1998 besliste de Gemeenteraad Satellietbeeld van de Esperantolaan (bron: AGIV) de nochtans reeds goedgekeurde naam "Boterpotweg" te wijzigen in Esperantolaan. Internationaler kon immers niet. Ook in de Provinciale Commissie voor Plaatsnaamgeving werd men het eens over de wijziging.

De Tiense Esperantovereniging "La Hirundo" is haar wegbereider en lid Paul Kempeneers dan ook dankbaar dat hij er in belangrijke mate heeft toe bijgedragen, dat ook toekomstige generaties nog zullen kunnen vaststellen, dat niet alleen in de jaren dertig (waarvan heel weinig sporen zijn overgebleven) ook vanaf 1992 in de suikerstad opnieuw esperantotaligen in clubverband actief zijn geweest bij het verspreiden van de Internationale Taal.


Bron: Tweemaandelijks tijdschrift Horizon.taal, uitgegeven door de Vlaamse Esperantobond v.z.w., 37ste jaargang - nummer 222, p. 4. November - december 2006. Webstek: www.esperanto.be/fel/nl.

Toponymie van Vissenaken

De nieuwe publicatie Toponymie van Vissenaken is vanaf heden verkrijgbaar!
U kunt het via de website of op 016/81.37.28 bestellen. Het kan net als de andere publicaties verstuurd worden of afgehaald in de geschenkenzaak KADO.

Toponymie van Vissenaken Zopas verscheen in de "Handelingen" van de Koninklijke Commissie voor Toponymie en Dialectologie een uitgebreide studie over Vissenakens glorierijk verleden.

Dit werk van de plaatsnaamkundige P. Kempeneers is het sluitstuk van zijn werken over Tienen. In 1987 verscheen over Tienen het boek "Tiense Plaatsnamen" in twee delen en in 1999 het driedelige werk "Thuis in Thienen". Kempeneers vergat de deelgemeenten niet. Hij beschreef immers uitvoerig de gemeente Bost in zijn boek over Hoegaarden. Verder verschenen systematisch: Hakendover, Goetsenhoven, Oorbeek, Kumtich, Oplinter, en Sint-Margriet Houtem met een deel over Bunsbeek. Met de uitgave van het lijvige boek over Vissenaken is de auteur rond met de toponymische en geschiedkundige studies over Tienen en zijn deelgemeenten.

Sint-Emmelen of Himelinus Vooreerst wordt Vissenaken gesitueerd ten opzichte van zijn buurgemeenten en als deel van de stad Tienen. Vervolgens komen de nederzettingsnamen aan bod. Aan de grondslag ligt de stamvader Fasso, intussen de naam van een eigen gebrouwen bier in Vissenaken. Uiteraard wordt uitgebreid ingegaan op de bekende heiligen van Vissenaken, met Sint-Pieter en Sint-Maarten, maar ook met de unieke Sint-Emmelen of Himelinus, die enkel in dit dorp wordt vereerd.

In de volgende hoofdstukken besteedt de auteur aandacht aan de waterlopen en het reliëf van Vissenaken, aan de bossen, de namen voor gras- en akkerlanden, de kerkelijke en burgerlijke gebouwen, de namen voor wegen en voetpaden. Kaart uit Toponymie van Vissenaken Het zal voor velen een verrassing zijn dat in Dienem ooit een windmolen heeft gestaan.

De namen dragen soms een boeiende geschiedenis met zich mee. Kempeneers wist met veel zoekwerk de 3 pachthoven van Savooien te situeren. Twee liggen in Vissenaken, het derde ligt in Attenrode-Wever. Samen met het eerste pachthof verdween de Sint-Niklaaskapel aan de huidige Twaalf-Apostelenstraat. In een genealogisch hoofdstuk ontcijfert de schrijver alle namen van de inwoners die Vissenaken bevolkten in 1709.

De toponymie van Vissenaken is wetenschappelijk verantwoord, maar geschreven in een voor iedereen begrijpelijke taal. Het boek is verlucht met verscheidene foto's en kaarten. Een klapper laat toe om het boek over Vissenaken ook als nuttig naslagwerk te gebruiken.

U kunt een e-mailbericht met vragen of opmerkingen over deze nieuwsbrief versturen aan de webbeheerder.